Boşanma süreçlerinde veya sonrasında en sık karşılaştığımız vicdani ve hukuki sorunlardan biri şudur: “Ben çocuğum için nafaka ödüyorum ama bu para çocuğuma harcanmıyor.” veya “Çocuğum eski eşimin yanında değil, babaannesinde kalıyor ama nafakayı eski eşim alıyor.” Türk Medeni Kanunu‘na göre iştirak nafakası, velayeti kendisine verilmeyen eşin, çocuğun bakım ve eğitim giderlerine gücü oranında katılmasıdır. Ancak nafakanın çocuğa harcanmaması veya çocuğun fiilen nafaka alan ebeveynin yanında kalmaması durumunda hukuk sistemi, ödeyen tarafı koruyan önemli mekanizmalar geliştirmiştir.

Bu yazıda, nafakanın amacı dışında kullanılması halinde başvurabileceğiniz hukuki yolları, güncel Yargıtay kararları ışığında inceliyoruz.

Nafakanın Çocuğa Harcanmaması Durumunda Ne Olur?

Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre nafaka, çocuğun ihtiyaçları için ödenir; velayet sahibi ebeveynin kişisel harcamaları için değildir. Eğer nafaka alacaklısı (genellikle anne), müşterek çocuğa fiilen bakmıyorsa veya çocuk uzun süre başka bir yerde (örneğin babaanne, dede veya teyze yanında) kalıyorsa, ödenen nafakalar “haksız kazanç” haline gelir.

Bu durumda başvurulacak temel hukuki yol “Sebepsiz Zenginleşme Davası” dır.

Emsal Karar: Çocuğa Bakmayan Anne Nafakayı İade Etmelidir

Yargıtay, çocuğun bakımını fiilen üstlenmeyen ebeveynin aldığı nafakayı iade etmesi gerektiğine hükmetmiştir.

Yargıtay Diyor ki: “Nafaka alacaklısının, müşterek çocuğa fiilen bakmadığı veya çocuğun başka bir yerde (örneğin büyükanne yanında) kaldığı dönemler için nafaka tahsil etmesi durumunda, bu tutarların iadesi için sebepsiz zenginleşme hükümlerine dayalı dava açılmalıdır.”

( Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2015/15149, K. 2015/20790)

Bu karar, nafaka ödeyen babalar (veya nafaka yükümlüleri) için çok kritik bir güvencedir. Eğer çocuğunuz eski eşinizin yanında değilse ve siz hala nafaka ödüyorsanız, geriye dönük olarak bu paraları yasal faiziyle geri isteyebilirsiniz.

Başvurulacak Hukuki Yollar ve Dava Türleri

Nafakanın çocuğa harcanmadığını veya haksız yere tahsil edildiğini düşünüyorsanız, somut duruma göre şu davaları açabilirsiniz:

1. Sebepsiz Zenginleşme Davası (Geri Alım): Çocuğun fiilen başkasının yanında kaldığı dönemde ödediğiniz paraları geri istemek için açılır.

2. İstirdat Davası: İcra tehdidi altında, aslında borcunuz olmayan bir nafakayı ödemek zorunda kaldıysanız, İcra İflas Kanunu m. 72/7 uyarınca ödeme tarihinden itibaren 1 yıl içinde paranın geri alınması için dava açabilirsiniz.

3. Menfi Tespit Davası: Henüz ödeme yapmadıysanız ancak hakkınızda icra takibi yapıldıysa, borçlu olmadığınızın tespiti için bu davayı açmalısınız.

4. Nafakanın Kaldırılması Davası: Şartlar tamamen değiştiyse (örneğin çocuk artık tamamen sizin yanınızda kalıyorsa), nafakanın iptali talep edilmelidir.

Emsal Kararın Özü: “Nafaka borçlusu, nafakanın fiilen ödendiğini veya çocuğun kendi yanında kaldığı dönemler için borçlu olmadığını ispat etmek amacıyla menfi tespit davası açabilir.”

( Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2016/2478, K. 2016/7095)

Nafakanın Çocuğa Harcanmaması Nasıl İspat Edilir?

“Nafaka çocuğa harcanmıyor” demek yetmez, bunu mahkemede delillerle ispatlamanız gerekir. Yargıtay’ın kabul ettiği ispat araçları şunlardır:

• Fiili Yaşam Koşullarının Tespiti: Çocuğun velayet sahibinin yanında değil, örneğin babaannesinin yanında kaldığının resmi kayıtlar veya tanıklarla ispatı en temel delildir.

• Tanık Beyanları: Çocuğun ihtiyaçlarının kim tarafından karşılandığına dair komşu, öğretmen veya akraba beyanları kritiktir.

• Banka Dekontları: Yargıtay, yapılan ödemelerin “nafaka” açıklamasıyla yapılıp yapılmadığına çok dikkat eder.

DİKKAT: Çocuğun okul taksitini veya servis ücretini elden veya doğrudan okula ödüyorsanız ve dekonta “nafakaya mahsuben” yazmıyorsanız, bu ödemeler nafaka borcunuzdan düşülmeyebilir.

Yargıtay Diyor ki: “Nafaka borçlusunun, nafaka dışında çocuk için yaptığı gönüllü harcamalar (özel okul taksitleri, harçlık vb.), açık bir anlaşma veya dekontta ‘nafakaya mahsuben’ şerhi yoksa nafaka borcundan düşülemez.”

( Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2023/1241, K. 2023/2685)

Nafakanın Doğrudan Çocuğa Ödenmesi Sorunu

Birçok baba, “Annesine güvenmiyorum, parayı direkt çocuğun hesabına yatırıyorum” hatasına düşmektedir. Hukuken iştirak nafakası, çocuğa değil, çocuğun bakımını üstlenen velayet sahibine ödenir.

Eğer parayı doğrudan çocuğa gönderirseniz, Yargıtay bunu nafaka ödemesi olarak değil, çocuğa verilmiş bir “harçlık” veya “ahlaki bir görevin yerine getirilmesi” (bağış) olarak kabul edebilir. Bu durumda eski eşiniz icra takibi yaparsa, nafakayı ikinci kez ödemek zorunda kalabilirsiniz.

Emsal Kararın Özü: “Nafakanın doğrudan çocuğa veya okul gibi üçüncü kişilere ödenmesi, kural olarak nafaka borcunu sona erdirmez ve ‘ahlaki bir ödevin yerine getirilmesi’ sayılabilir.”

( Yargıtay 2. Hukuk Dairesi, E. 2017/4623, K. 2018/14856)

Sonuç: Hak Kaybına Uğramayın

Nafakanın çocuğa harcanmaması, hem bir güven suiistimali hem de hukuki bir haksızlıktır. Ancak bu durumu düzeltmek için duygusal tepkiler yerine, Yargıtay’ın belirlediği usullere (delil tespiti, doğru dava türü, zamanaşımı süreleri) uygun hareket etmek gerekir. Yanlış açılan bir dava, haklıyken haksız duruma düşmenize ve karşı tarafın avukatlık ücretini ödemenize neden olabilir.

Hak kaybına uğramamak ve özellikle Yargıtay 3. Hukuk Dairesi, E. 2015/15149 sayılı emsal kararın sizin davanıza uygulanması için Ankara’daki ofisimiz Öden Hukuk ile iletişime geçebilirsiniz