Satış hedeflerini tutturdunuz, gece gündüz çalıştınız ancak ay sonunda veya işten ayrılırken size vaat edilen primler ödenmedi mi? Ya da işvereniniz “Artık prim sistemini kaldırdım” diyerek kazanılmış hakkınızı elinizden mi almaya çalışıyor? İş Hukukunda en çok yaşanan uyuşmazlıklardan biri olan işçinin prim alacağı, sandığınızdan çok daha güçlü yasal koruma altındadır.

Birçok çalışan, primlerin işverenin “isteğine bağlı bir lütuf” olduğunu düşünür. Oysa Yargıtay’ın yerleşik içtihatlarına göre, düzenli hale gelen prim ödemeleri artık ücretin ayrılmaz bir parçasıdır ve keyfi olarak kesilemez.

Bu yazımızda, primlerin hangi durumlarda “işyeri şartı” haline geldiğini, işten ayrılsanız bile paranızı nasıl alabileceğinizi Yargıtay kararlarıyla açıklıyoruz.

1. İşçinin Prim Alacağı Nedir ve Şartları Nelerdir?

Prim; işçinin üstün performans göstermesi, satış kotalarını doldurması veya belirli hedefleri tutturması karşılığında ödenen ve “ücretin eki” niteliğinde olan bir ödemedir.

Buradaki en kritik nokta “Süreklilik” ilkesidir. İş sözleşmenizde yazmasa bile, eğer işveren size düzenli olarak prim ödemişse, bu artık bir “İşyeri Şartı” (İşyeri Uygulaması) haline gelir. İşveren, “Canım istemedi, bu ay vermiyorum” diyemez.

Yargıtay Diyor ki: “Prim, işçinin mal veya hizmet üretiminde daha istekli hale gelmesi ve başarısının artması için işverence ödül niteliğinde verilen ek ödemedir. İş sözleşmesinde açık hüküm bulunmasa dahi, işverence tek taraflı olarak düzenli şekilde yapılan ödemeler ‘İşyeri Şartı’ niteliği kazanır.”

(Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2023/6454, K. 2023/5334, T. 11.04.2023)

2. İşveren Prim Sistemini Tek Taraflı Kaldırabilir mi?

Hayır, kaldıramaz. İşyerinde uygulanagelen prim sistemini kaldırmak veya oranlarını düşürmek, 4857 sayılı İş Kanunu’nun 22. maddesi uyarınca “Çalışma Koşullarında Esaslı Değişiklik” sayılır.

İşverenin bu değişikliği yapabilmesi için işçinin yazılı onayını alması şarttır. E-posta ile duyuru yapmak veya panoya asmak yeterli değildir. Sizin imzanız olmadan yapılan kesintiler hukuka aykırıdır ve geriye dönük talep edilebilir.

Emsal Kararın Özü: “İşyeri uygulaması haline gelmiş veya sözleşmeyle kararlaştırılmış prim ödemelerinin işverence tek taraflı olarak kaldırılması veya azaltılması mümkün değildir. Prim sisteminde işçi aleyhine yapılacak değişikliklerin işçiyi bağlaması için işçinin yazılı onayının alınması zorunludur.”

(Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2023/13702, K. 2023/16367, T. 31.10.2023)

3. İşten Ayrılan İşçinin Prim Alacağı ve Kıstelyevm

En sık sorulan sorulardan biri şudur: “Yıl sonu gelmeden istifa ettim veya işten çıkarıldım, o ana kadar hak ettiğim primi alabilir miyim?”

Cevap: Evet, alabilirsiniz. Yargıtay, işçinin tam yıl veya tam dönem çalışmamış olsa bile, çalıştığı süreyle orantılı olarak (Kıstelyevm usulü) prime hak kazanacağını belirtmektedir. “Dönem sonuna kadar çalışmadın, prim yandı” savunması hukuken geçersizdir.

Yargıtay Diyor ki: “İşçinin prime hak kazanması için prim döneminin sonuna kadar çalışmış olması şart değildir. İşyerinde çalışılan süreyle sınırlı olmak üzere (kıstelyevm usulü) prim talep hakkı mevcuttur.”

(Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2023/121, K. 2023/1189, T. 23.01.2023)

4. Davada İşçinin Prim Alacağı Nasıl İspatlanır?

İşverenler genellikle “Kayıt yok, prim vermedik” savunması yapar. Ancak Yargıtay’a göre ispat yükü şu şekilde dağılır: Prim uygulamasının varlığını işçi, ödemenin yapıldığını ise işveren ispatlamalıdır.

İspat için kullanabileceğiniz en güçlü deliller şunlardır:

• Banka hesap hareketleri (düzenli yatan ek tutarlar),

• E-posta yazışmaları ve WhatsApp kayıtları,

• Satış raporları ve performans tabloları,

• Aynı işyerinde çalışan diğer işçilerin tanıklığı (Emsal işçi beyanları).

Eğer elinizde belge yoksa, mahkeme HMK m. 220 uyarınca işverene ticari defterlerini sunması için kesin süre verir. Belgeler sunulmazsa sizin iddialarınız doğru kabul edilebilir.

Sonuç ve Avukat Desteği

İşçinin prim alacağı, bordroya yansıtılmasa dahi Yargıtay kararlarıyla korunan güçlü bir haktır. İşvereninizin “Primleri kaldırdım” demesi veya istifa ettiğiniz için ödeme yapmaması, yasal haklarınızı ortadan kaldırmaz.

Hak kaybına uğramamak, primlerinizi faiziyle geri almak ve Yargıtay 9. Hukuk Dairesi, E. 2023/13702 sayılı emsal kararın sizin davanıza uygulanması için Öden Hukuk Bürosu ile iletişime geçebilirsiniz.