Çalışma hayatında en çok suistimal edilen konulardan biri “ücretsiz izin” uygulamasıdır. İşverenler bazen ekonomik daralmayı, bazen de iş azlığını bahane ederek çalışanlarını “bir süre gelme” diyerek evlerine göndermek isteyebilir. Peki, yasal olarak ücretsiz izin şartları nelerdir? İşveren tek taraflı kararla maaşınızı kesip sizi izne çıkarabilir mi?

Öden Hukuk olarak, Yargıtay’ın en güncel kararları ve mevzuat hükümleri ışığında haklarınızı inceledik.

1. İşveren İşçiyi Zorla Ücretsiz İzne Çıkarabilir mi?

İş Hukukumuzda kural olarak “ücretsiz izin” diye genel bir düzenleme yoktur. Bu nedenle, işveren canı istediği zaman işçiyi ücretsiz izne çıkaramaz. Yargıtay kararlarına göre ücretsiz izin, ancak tarafların karşılıklı anlaşması (rızası) ile mümkündür.

Eğer işveren, işçinin rızasını almadan tek taraflı olarak “seni ücretsiz izne çıkardım” derse, bu durum işçi açısından “Haksız Fesih” niteliğindedir. Bu durumda işçi, iş sözleşmesini haklı nedenle feshederek kıdem tazminatını talep edebilir.

Emsal Kararın Özü:

T.C. Yargıtay 22. Hukuk Dairesi (E. 2016/3344, K. 2019/794) “İşverenin tek taraflı ücretsiz izin uygulaması, eylemli fesih hükmündedir. Tarafların karşılıklı rızası olmadan yapılan bu uygulama, iş koşullarında esaslı değişiklik niteliğinde olup işçinin yazılı onayına bağlıdır. Onay yoksa işçi kıdem ve ihbar tazminatına hak kazanır.”

2. Ücretsiz İzin Talebi Nasıl Yapılmalı? (İspat Şartı)

Ücretsiz iznin geçerli olabilmesi için rızanın varlığı şarttır ve bu rıza genellikle yazılı delil ile ispatlanmalıdır. Yargıtay, işçinin imzasını taşıyan bir dilekçe veya izin formu olmadan, sadece tanık beyanlarıyla ücretsiz izin kullanıldığının ispatlanamayacağını belirtmektedir.

Bu nedenle, eğer kendi isteğinizle ücretsiz izin kullanacaksanız, süresini net olarak belirten bir dilekçe vermeniz veya işverenin hazırladığı formu “okudum, onaylıyorum” şerhiyle imzalamanız gerekir.

Yargıtay Diyor ki:

T.C. Yargıtay 22. Hukuk Dairesi (E. 2012/6655, K. 2012/26917) “Ücretsiz izinli sayılan sürelerin varlığı ve işçinin buna rıza gösterdiği, davalı işveren tarafından imzalı belgelerle kanıtlanmalıdır. İmzalı belge yoksa ve işçi işe alınmamışsa, bu durum işverenin feshidir.”

3. Hangi Durumlarda İşçinin Ücretsiz İzin Hakkı Vardır?

Kanunumuzda işçinin talebi üzerine verilmesi zorunlu olan iki temel ücretsiz izin türü vardır:

• Analık (Doğum) İzni Sonrası: Kadın işçi, 16 haftalık yasal doğum izni bittikten sonra talep ederse, 6 aya kadar ücretsiz izin kullanabilir. İşveren buna onay vermek zorundadır.

• Yol İzni: Yıllık ücretli iznini işyerinin bulunduğu ilin dışında geçirecek olan işçilere, belgelemeleri şartıyla gidiş-dönüş için toplam 4 güne kadar ücretsiz yol izni verilmesi zorunludur.

Bunun dışındaki (örneğin çocuğun hastalığı, eğitim vb.) mazeretler için istenen ücretsiz izinler işverenin takdirindedir (onayına bağlıdır).

4. Ücretsiz İzin Kıdem Tazminatı Hesabına Dahil Edilir mi?

İşçilerin en çok yanıldığı konulardan biri budur. Ücretsiz izinde geçen sürelerde iş sözleşmesi askıda kalır. Bu süre zarfında işçi çalışmaz, işveren de ücret ödemez.

Sonuç olarak; ücretsiz izinde geçen süreler kıdem tazminatı hesabında dikkate alınmaz. Aynı şekilde yıllık izin hakkının doğması için gereken 1 yıllık sürenin hesabında da ücretsiz izinli günler sayılmaz.

Yargıtay Diyor ki:

T.C. Yargıtay 9. Hukuk Dairesi (E. 2022/1756, K. 2022/2268) “Ücretsiz izinde geçen süreler, kıdem tazminatına esas hizmet süresinden sayılmaz. İşçinin kıdemi hesaplanırken, işe giriş ve çıkış tarihleri arasındaki toplam süreden ücretsiz izin süreleri düşülmelidir.”

5. Sosyal Güvenlik ve Sağlık Hizmetleri (GSS)

Ücretsiz izinde olan işçi için işveren SGK primi ödemez. SGK bildirgelerinde bu durum genellikle “19” veya “21” koduyla bildirilir.

Ancak önemli bir detay vardır: Bir takvim yılı içinde toplam 1 ayı aşmayan ücretsiz izinlerde işçinin Genel Sağlık Sigortalılığı (GSS) devam eder ve sağlık hizmetlerinden yararlanabilir. Süre 1 ayı aşarsa, işçi GSS primini kendisi ödemek durumunda kalabilir.

Sonuç: Hak Kaybına Uğramayın

Ücretsiz izin şartları doğru uygulanmadığında, işçiler hem maaşlarından hem de tazminat haklarından olabilirler. İşverenin “zorunlu ücretsiz izin” dayatması hukuken geçersizdir ve size tazminatlı fesih hakkı verir.

Eğer rızanız dışında ücretsiz izne gönderildiyseniz veya kıdem tazminatınız eksik hesaplandıysa; hak kaybına uğramamak ve Yargıtay 22. Hukuk Dairesi’nin 2019/794 sayılı emsal kararının sizin davanıza uygulanması için Öden Hukuk ile iletişime geçebilirsiniz.