Hızlı Hukuki Cevap (Gümrük Kanunu m. 238 ve Danıştay Kuralı) :

Yabancı plakalı aracı başkasının kullanması halinde gümrük vergilerinin 1/4’ü oranında ceza kesilir. Ancak Danıştay ve Bölge İdare Mahkemesi içtihatlarına göre; araç sahibinden bağımsız olarak sadece aracı süren üçüncü kişiye ceza kesilmesi kanunilik ilkesine aykırıdır ve aynı fiil nedeniyle iki kişiye birden tam tutarda mükerrer ceza uygulanamaz. Tebliğden itibaren 15 gün içinde Gümrük Bölge Müdürlüğü’ne itiraz edilerek haksız cezalar iptal ettirilebilir.

Yurt dışından turistik kolaylıklar kapsamında Türkiye’ye getirilen yabancı plakalı bir taşıtın, hak sahibi yurt dışındayken veya araçta yokken bir yakını, arkadaşı veya akrabası tarafından kullanılması, son yıllarda gümrük idarelerince en ağır idari para cezalarının uygulandığı alanlardan biridir. Trafik kontrollerinde tespit edilen bu durum neticesinde araç derhal bağlanarak gümrüğe çekilmekte, ardından yabancı plakalı aracı başkasının kullanması cezası adı altında yüz binlerce lirayı (kimi zaman aracın piyasa değerini) bulan idari para cezaları tebliğ edilmektedir.

Daha da vahimi; gümrük müdürlükleri bu fahiş cezayı yalnızca aracı Türkiye’ye sokan gurbetçi hak sahibine değil, direksiyondaki sürücüye de ayrı bir ceza olarak kesmekte, yani tek bir fiilden iki ayrı tam mükerrer ceza tahakkuk ettirmektedir. Peki, gümrük idaresinin kestiği bu cezalar hukuka uygun mudur? Aracı emaneten kullanan kişi bu cezayı ödemek zorunda mıdır? Güncel Danıştay ve Bölge İdare Mahkemesi kararları ışığında gümrük idari para cezalarının iptali yollarını inceliyoruz.

Yabancı Plakalı Aracı Başkasının Kullanması Yasal mı? Kimler Kullanabilir?

4458 sayılı  Gümrük Kanunu m. 238 ve Geçici İthal Edilen Kara Taşıtlarına İlişkin Gümrük Genel Tebliği (Seri No: 1) uyarınca kural son derece katıdır:

• Asıl Kural: Geçici ithalat rejimi kapsamında (turistik kolaylıkla) Türkiye’ye getirilen taşıtlar, kural olarak yalnızca taşıt programına hak sahibi olarak kaydedilen kişi tarafından kullanılabilir.

• İstisna (Birinci Derece Akrabalar): Hak sahibinin yurt içinde bulunması ve araçta bizzat yer alması şartıyla veya hak sahibinin yurt dışında ikamet eden eşi, anne, baba ve çocukları tarafından kullanılabilir.

• Üçüncü Kişi Yasağı: Hak sahibinin Türkiye’de yerleşik akrabaları (kardeş, yeğen, amca, kuzen dahil) veya üçüncü şahıslar, hak sahibi araçta bulunmadığı müddetçe bu aracı vekaletname olsa dahi kesinlikle sevk ve idare edemez.

Hak sahibi araçsız olarak yurt dışına çıktığında aracın mutlaka gümrük gözetimine bırakılması veya gümrük idaresine yazılı taahhütname verilmesi zorunludur.

Gümrük İdaresi Hangi Cezayı Kesiyor? (TCK Değil, Gümrük Kanunu m. 238/1-b)

Kolluk birimlerince (polis/jandarma) çevirmede yakalanan yabancı plakalı araç, gümrük muhafaza ekiplerine teslim edilir ve rejim ihlali tutanağı düzenlenir. Gümrük idareleri bu eylemi 4458 sayılı Gümrük Kanunu’nun 238. maddesinin 1. fıkrasının (b) bendi kapsamında değerlendirir:

“Tam muafiyet suretiyle geçici olarak ithal edilen özel kullanıma mahsus taşıtlara ilişkin rejim ihlallerinde, gümrük vergileri tutarının dörtte biri oranında idari para cezası verilir.”

Bu oran kulağa basit bir para cezası gibi gelse de yabancı taşıtın ithalinde alınması gereken ÖTV, KDV ve Gümrük Vergisi toplamının dörtte biri hesaplandığında ceza tutarı astronomik seviyelere (200.000 TL – 1.000.000 TL aralığına) ulaşmaktadır. 

Yabancı Plakalı Aracı Başkasının Kullanması Cezalarını Mahkemelerin İptal Gerekçeleri: Aracı Kullanan Kişi Ceza Alır mı?

Gümrük müdürlüklerinin uygulamasındaki en büyük hukuki hata, yabancı plakalı aracı başkasının kullanması durumunda, cezayı kanuna aykırı biçimde genişleterek hem araç sahibine hem de direksiyondaki sürücüye ayrı ayrı kesmeleridir. İdari yargı içtihatları bu usulsüz cezaları iptal etmektedir:

A. Aracı Kullanan Üçüncü Kişiye Ceza Kesilemez (Kanunilik İlkesi ve Fail Sıfatı Yokluğu)

Gümrük Kanunu m. 238/1-b, geçici ithalat rejiminde gümrüğe taahhüt veren rejim hak sahibinin yükümlülüklerini düzenler. Kanunda, emaneten aracı süren üçüncü kişilerin salt aracı kullanmaları sebebiyle doğrudan 238. maddenin müstakil faili sayılacağına dair açık bir hüküm yoktur. Ceza hukukunun evrensel ilkesi olan “suçta ve cezada kanunilik” gereği, kanunda açıkça fail olarak tanımlanmayan kişiye ceza kesilemez.

Emsal Kararın Özü (Samsun Bölge İdare Mahkemesi 2. Vergi Dava Dairesi, T. 02.07.2020, E. 2020/92, K. 2020/194):

“Geçici ithalat rejimine ilişkin hükümlerin ihlali halinde rejim hak sahibi dışındaki kişilere de ceza kesilebileceğini öngören yasal bir düzenlemenin bulunmadığı dikkate alındığında; aracı kullanan davacı adına Gümrük Kanununun 238/1. maddesi uyarınca kesilen para cezasında ve söz konusu para cezasına karşı yapılan itiraz başvurusunun reddine ilişkin dava konusu işlemde hukuka uyarlık bulunmamaktadır.”

Emsal Kararın Özü (Danıştay 7. Dairesi, T. 22.02.2022, E. 2018/2582, K. 2022/744):

Danıştay 7. Dairesi; araç malikinin olaya ilişkin bilgisi, katkısı veya kasten fiile iştirak ettiği hususunun somut olarak ispatlanamaması halinde işlem tesis edilemeyeceğini belirten ilk derece mahkemesinin iptal kararını onamıştır.

B. Tek Fiile İki Ceza Kesilemez (Mükerrer Cezalandırma Yasağı)

Ortada yabancı plakalı tek bir araç ve tek bir rejim ihlali fiili vardır. Gümrük idaresinin aynı eylem nedeniyle hem gurbetçi araç sahibine hem de Türkiye’deki sürücüye tam tutardan ayrı ayrı ceza tahakkuk ettirmesi, idare hukukunun temel prensibi olan “tek fiile tek ceza” kuralını çiğnemektedir.

Emsal Kararın Özü (Danıştay 7. Dairesi, T. 24.11.2023, E. 2021/633, K. 2023/4551):

“Vergi kaybına neden olan ve cezayı gerektiren geçici ithalat rejimine ilişkin hükümlerin bir kez ihlal edildiği sonucuna varıldığından, aynı fiil bölünerek birden fazla ceza tesis edilmesi hukuka aykırıdır.”

C. Gümrük Kanunu m. 183 Kapsamında “Bilme ve İştirak” Şartı İspatlanmalıdır

Gümrük Kanunu m. 183/3 uyarınca, eşyayı elinde bulunduranın sorumlu tutulabilmesi için, eşyanın gümrük gözetiminden usulsüz çıkarıldığını veya rejim şartlarının ihlal edildiğini “bilen veya normal olarak bilmesi gereken kişilerden” olduğunun idarece somut delillerle kanıtlanması gerekir. Aracı bir yakınının ricasıyla emaneten kullanan kişinin rejim ihlali kastı araştırılmadan doğrudan cezalandırılması hukuka aykırıdır.

Emsal Kararın Özü (Danıştay 7. Dairesi, T. 30.05.2025, E. 2024/2682, K. 2025/2153):

“4458 sayılı Kanun’un 183. maddesine göre idari para cezasına bağlanan eyleme iştirak eden ve eşyanın gümrük gözetiminden çıkarıldığını bilen veya normal olarak bilmesi gereken kişilerin sorumlu olduğu anlaşılmaktadır.”

D. İdarenin Denetim İhmali Varsa Ağır Rejim Cezası Kesilemez

Taşıt sahibi araçsız olarak yurt dışına çıkış yaparken hudut kapısındaki gümrük ve pasaport idaresinin sistem üzerinden uyarı alması ve araç sahibinden taahhütname alması gerekir. İdarenin denetim yapmadan çıkışa izin vermesi durumunda doğrudan vatandaşa kusur atfedilemez.

Emsal Kararın Özü (Danıştay 7. Dairesi, T. 29.11.2022, E. 2019/79, K. 2022/4718):

“Çıkışta taahhüt alınması gerekirken davalı idarece bu konuda herhangi bir işlem yapılmadığının bildirilmesi karşısında davacıya doğrudan kusur atfedilemeyeceği sonucuna varıldığından, dava konusu tahakkuk ve ceza kararlarında hukuka uyarlık bulunmamaktadır.”

Ayrıca 7420 sayılı Kanun ile Gümrük Kanunu m. 241/6-e hükmü getirilmiş olup, gümrüğe bilgi vermeden taşıtsız yurt dışına çıkış hali kural olarak maktu bir usulsüzlük cezası gerektirir; araç temelli kaçırılmadıkça yabancı plakalı aracı başkasının kullanması halinde doğrudan ağır 238/1-b cezasının uygulanması ölçülülük ilkesini zedelemektedir.

Yabancı Plakalı Aracı Başkasının Kullanması Cezası Tebliğ Edildiğinde Ne Yapılmalıdır? (Adım Adım Başvuru Süreci)

Gümrük para cezalarında süreler son derece kısa ve hak düşürücüdür. Sürecin iki aşamalı olarak işletilmesi zorunludur:

E-tebligatta 5 gün kuralı yazımızı buradan okuyabilirsiniz. 

(Not: Gümrük ceza kararları UETS üzerinden elektronik tebligatla gönderilmişse, tebligat sisteme düştüğü tarihi izleyen beşinci günün sonunda tebliğ edilmiş sayılır ve 15 günlük itiraz süresi bu 5 günün bitiminde başlar).

DİKKAT: 15 Günlük İtiraz Süresini Kaçırmayın!

Yabancı plakalı aracı başkasının kullanması nedeniyle düzenlenen gümrük idari para cezalarına karşı tebliğden itibaren 15 gün içinde usulüne uygun ve emsal Danıştay kararlarına dayalı gerekçeli itiraz dilekçesi sunulmadığı takdirde, ceza kesinleşir ve aracın gümrükten geri alınması imkânsız hale gelebilir.

Yabancı plakalı aracınız bağlandıysa veya adınıza yüz binlerce liralık haksız gümrük para cezası tebliğ edildiyse, hak kaybı yaşamamak ve evraklarınızı gümrük hukuku nosyonuyla inceletmek için Öden Hukuk WhatsApp Danışma Hattı üzerinden hemen randevu alabilirsiniz.

Önemli Yasal Uyarı: Bu içerik yalnızca genel bilgilendirme amacıyla hazırlanmış olup, somut uyuşmazlıklara dair hukuki tavsiye niteliği taşımamaktadır. Her hukuki meselenin kendine özgü dinamikleri bulunduğu unutulmamalıdır. Hak kayıplarının önüne geçilmesi adına sürecin yetkin bir avukat marifetiyle takip edilmesi önemle tavsiye olunur.